Partij van de Arbeid

De Tweede Kamer debatteert dinsdag over het eindrapport van de commissie-Deetman, die seksueel misbruik binnen de rooms-katholieke kerk onderzocht. De Partij van de Arbeid vindt dat de aanbevelingen van de commissie zo snel mogelijk uitgevoerd dienen te worden. Verder pleiten wij voor een parlementair onderzoek naar de rol van de overheid. Het is zuur te moeten constateren dat de overheid zich de afgelopen periode als toeschouwer heeft opgesteld.

Vanuit de rooms-katholieke kerk als organisatie is te weinig en te laat actie ondernomen. Als er al geen juridische plicht meer bestaat, dan bestaat er in ieder geval een morele plicht voor de kerk om de slachtoffers alle mogelijke hulp en bijstand te bieden die nodig zijn om de misbruikervaringen die zijn doodgezwegen in het verleden te verwerken.

Hulpverlening alleen is niet voldoende om slachtoffers genoegdoening te bieden. Daarbij hoort ook genoegdoening in financiële zin: de slachtoffers moeten ruimhartige schadevergoedingen krijgen.

De PvdA heeft veel waardering voor het werk van de commissie-Deetman. De uitkomsten van het eindrapport blijken nog schokkender dan verwacht: tien- tot twintigduizend slachtoffers zijn seksueel misbruikt door rond de duizend daders en de kerk heeft er wel van geweten. Volgens de commissie bevestigt het rapport dat er sprake is van een groot maatschappelijk probleem. Om dat aan te pakken is een centrale regie nodig. De politiek moet hier volgens de commissie meer aandacht voor krijgen.

Nog veel vragen
Zijn we er nu met de conclusies van Deetman en zijn aanbevelingen? Weten we nu werkelijk wat de omvang van dit misbruikschandaal is geweest? Weten we precies wie verantwoordelijk is voor wat? Weten we wie de daders zijn en of deze al of niet zijn gestraft? Met het onderzoek zijn we veel te weten gekomen, maar veel vragen blijven helaas onbeantwoord. Dat is niet te wijten aan de commissie maar aan de reikwijdte van het onderzoek dat in opdracht van de kerk is uitgevoerd.

Er is bijvoorbeeld geen onderzoek gedaan naar de stelselmatige fysieke en geestelijke mishandeling die plaatsvond in katholieke instellingen. Ook de aard en omvang van het misbruik van meisjes en vrouwen is nauwelijks meegenomen in het onderzoek.

Kan de minister aangeven wat de totale omvang is geweest van seksueel misbruik onder zowel jongens als meisjes? Heeft de minister een beeld van hoe groot de omvang is van lichamelijke mishandeling bij zowel jongens als meisjes? Ik denk het niet. Om die reden is de PvdA van mening dat aanvullend onderzoek nodig is.

Rol overheid
De overheid heeft altijd een toezichthoudende rol als het gaat om kinderen en jongvolwassenen, ook wanneer deze kinderen in kerkelijke instituties verblijven. Het ontbreekt vooralsnog aan inzicht in de wijze waarop het Openbaar Ministerie, politie en rechters zaken betreffende misbruik in de rooms-katholieke kerk hebben aangepakt en afgehandeld.

Ik ben benieuwd of het kabinet die duidelijkheid deze week kan verschaffen. Waarschijnlijk niet, en om die reden pleit de PvdA, evenals SP en GroenLinks, voor een parlementair onderzoek. Woensdag moet duidelijk worden of dat op een meerderheid in de Tweede Kamer kan rekenen. CDA en VVD vinden het onderzoek van de commissie voldoende en zien geen meerwaarde in een parlementair onderzoek.

Diverse politieke partijen willen dat er extra aandacht komt voor niet-seksueel geweld, voor vrouwelijke slachtoffers en voor de rol van de overheid. Zo bleek vorig jaar uit een rapport dat het Openbaar Ministerie misbruikzaken van katholieke priesters en geestelijken mogelijk opzettelijk heeft laten verjaren.

Onafhankelijk meldpunt
Hoe nu verder na het rapport van de commissie-Deetman? Nog steeds blijkt dat vele slachtoffers niet goed weten waar ze zich moeten melden en dat slachtoffers nog onvoldoende gehoor krijgen voor het leed dat hun is aangedaan. Er is geen coördinatie en het ontbreekt vooralsnog aan een onafhankelijk meldpunt. De PvdA vindt dat er één onafhankelijk landelijk meldpunt nodig is met één centraal telefoonnummer.

Eerder stelde ik schriftelijke vragen over de hulpverlening aan slachtoffers. De antwoorden waren zeer onbevredigend. Slachtoffers zijn nog onvoldoende in staat om adequate vervolgstappen te zetten wanneer ze melding hebben gemaakt van seksueel misbruik. Het is lastig om emotionele, geestelijke en financiële schade zelf vast te stellen. Het ontbreekt aan een investering in specifieke hulpverlening voor slachtoffers van seksueel misbruik. De PvdA pleit voor een pakket aan maatregelen voor slachtoffers aangereikt door de overheid opgesteld in samenspraak met slachtoffergroepen waar kennis en ervaring aanwezig is.

Mijn eerste schriftelijke vragen over seksueel misbruik dateren van juni 2009. Deze werden afgedaan met de formele mededeling dat wanneer het gaat om zedendelicten slachtoffers aangifte kunnen doen. Verder volgde een korte uiteenzetting over de scheiding tussen kerk en staat. In andere landen reageerden overheden geschokt en ging men actief op zoek naar de waarheid achter de signalen van slachtoffers. We zijn nu een kleine drie jaar verder: hoogste tijd dus voor erkenning, hulp, genoegdoening en nazorg voor de slachtoffers in Nederland.