Partij van de Arbeid

Voor mij is het nu echt afgelopen. Ik neem nu afscheid. Ik ging de politiek in omdat ik geloof in de eerste zin van ons beginselprogramma: politiek doet er toe. De wereld wordt niet vanzelf beter. Daar moet je idealen voor hebben en macht voor willen organiseren. Joop den Uyl schreef in 1978: “Het is onverminderd de taak van democratisch socialisten om de keuze voor de toekomst duidelijk te maken, en, onverschillig of de marges breed of smal zijn, voor hun keus instemming en macht te verwerven. Dan alleen leidt inzicht tot uitzicht”. Dat is wat mij altijd gedreven heeft. Dat we er niet komen met alleen maar idealen te hebben maar dat we ook macht en draagvlak moeten realiseren. En dat de mensen die het van ons moeten hebben, er ook niets aan hebben als we alleen maar idealen hebben en niet bereid zijn elk kansje om de wereld een beetje de goede richting op te duwen, te benutten. Door te strijden om de macht en door het nemen van verantwoordelijkheid.

Download mijn speech (pdf) >

Hieronder  mijn volledige speech (gesproken woord geldt)

'Beste mensen,

Toen ik op 12 maart bekend maakte niet nog een keer lijsttrekker te willen zijn, werd ik overstelpt met warme en roerende reacties. Zelfs van mensen met wie ik in de politiek de afgelopen jaren vaak de degens heb gekruist. Zo was één van de meest ontroerende reacties, de reactie van Marco Pastors, de voorman van Leefbaar Rotterdam, die ons voorhield: “Als ik zou moeten kiezen tussen de PvdA en mijn gezin zou ik ook voor mijn gezin kiezen!”……
Ik wil maar zeggen beste mensen, ik sta hier niet alleen maar tranen weg te slikken omdat het straks echt voorbij is. Ik sta hier ook met een lach. Omdat ik me hier op voor heb kunnen bereiden. Omdat ik me realiseer dat het niet veel politici is gegeven met opgeheven hoofd op een zelfgekozen moment afscheid te mogen nemen. Omdat ik blij ben dat ik de afgelopen maanden een bijdrage heb kunnen leveren aan de wederopstanding van de Partij van de Arbeid. En omdat ik een opvolger heb kunnen kiezen in wie ik onnoemelijk veel vertrouwen heb.

Mentaal was ik –op dit punt aangekomen in mijn speech-  er op ingesteld dat Wouter Koning naar de microfoon zou rennen en zou roepen “Voorzitter, Bos heeft zijn opvolger niet kunnen kiezen, dat mag hij ook helemaal niet, dat doen wij en dat moeten we nog doen NA zijn speech” en ik was er zelfs mentaal op ingesteld dat het presidium hem nog gelijk zou geven ook. Maar mag ik, mag ik alstublieft, in de laatste minuten van mijn partijleiderschap één keer het genoegen smaken om mij niets te hoeven aantrekken van statuten, presidium of Wouter Koning en gewoon zeggen dat ik het een voorrecht vind plaats te mogen maken voor de man die ik zelf ook de meest geschikte vind om de komende jaren de partij en het land te mogen leiden: Job Cohen!

Beste mensen,

in 1998 ging ik voor u de politiek in. In 2002 werd ik politiek leider. In 2010 stap ik op. Tot zover mijn terugblik!
Maar goed, vandaag neem ik afscheid als politiek leider. Een functie die statutair niet eens bestaat maar waarvan Arie de Jong, en ik ben geneigd hem als authoriteit te beschouwen, mij vertelde dat de essentie bestaat uit het feit dat je aan het eind van een congres mag spreken zonder dat iemand terug praat!
Ik begon als politiek leider in 2002 toen donkere dagen voor de sociaal democratie aanbraken. Pim Fortuyn was vermoord, de kogel kwam van links, Ad Melkert kreeg kogelbrieven, Wim Kok zag zijn nalatenschap verkruimelen en de PvdA leed de grootste nederlaag uit haar geschiedenis. Velen doken weg die dagen maar sommigen stonden op. Zoals bijvoorbeeld ook Jeltje en Klaas tegen wie ik toen in het strijdperk trad.

Ik won dat najaar maar ik ben ze altijd als bondgenoten blijven zien. Omdat zij niet wegdoken, zich net als ik niet wilden neerleggen bij het cynisme, bereid waren verantwoordelijkheid te nemen en bleven geloven in de kracht van onze idealen.
In al die jaren sinds toen, in 2002, heb ik geprobeerd de partij te leiden en bij elkaar te houden in een land dat soms alleen maar verwarder leek te worden, een politiek die populistischer werd, politieke voorkeuren die met ongekende heftigheid in heel korte tijd zomaar konden veranderen; een partij ook die, begrijpelijk, in grote onzekerheid verkeerde over de vraag op welke gebieden wel te vernieuwen en op welke gebieden juist niet.
In die zoektocht boekten we de afgelopen jaren fantastische overwinningen maar leden we ook grote nederlagen. We wisten enorme invloed uit te oefenen maar stonden ook machteloos langs de zijlijn. We wisten heel veel mensen te inspireren en in beweging te brengen maar moesten ook veel mensen teleurstellen.

Ik had bij tijd en wijle het gevoel in een achtbaan te zitten maar ik zat er gelukkig niet in mijn eentje in. Ik was nergens geweest zonder al die mensen die ik nu graag één voor één zou bedanken maar ik zal het niet doen: de kamerleden met wie ik werkte, de collega’s in het kabinet, de partijbestuursleden, de partijvoorzitters. Maar ook de maatjes die je wisten te vinden als je opgebeurd moest worden, de doorzetters die vechtlust toonden als het tegen zat, de trouwe vrienden die dit afscheid tot op het laatste moment probeerden tegen te houden, die paar mensen die weten hoe ik de afgelopen jaren beurtelings naar dit moment heb uitgekeken, dan weer er geweldig tegenop zag.

Ik ga ze niet allemaal met naam en toenaam bedanken, ik hoop dat u dat begrijpt. Maar bij drie doe ik dat wel. Drie vrouwen. De eerste twee noem ik in één adem. Beide bijna anoniem die afgelopen zeven jaar opeenvolgend in mijn buurt. Zichzelf wegcijferend om mij goed te laten functioneren, die zich al mijn nukken en humeuren hebben moeten laten welgevallen, twee vrouwen die voor mij zo belangrijk en onmisbaar zijn gebleken maar hier nog nooit een applaus hebben gehad. Dat moet er dus nu maar eens een keer van komen: mijn politieke assistentes Geke van Velzen en Lianne Raap!

Mijn ouders, die hier vandaag ook zijn, brachten mij van jongs af aan bij dat je niet op de wereld gezet bent om alleen maar voor jezelf bezig te zijn en hoe eervol het is om de publieke zaak te mogen dienen. En met zijn allen hebben we gezien, geleerd en meegemaakt hoe je uit moet kijken dat je niet zoveel met de mensheid veraf bezig bent dat je de mensen dichtbij vergeet. Die ben ik gelukkig niet vergeten. Ja, je kunt verslingerd raken aan de politiek maar gelukkig ben ik meer verslingerd aan Barbara en de kinderen. Haar dank ik dan ook uiteindelijk het meeste; niet alleen voor dat ik dit heb kunnen doen en hoe zij me steunde en opbeurde als ik het even helemaal niet meer zag zitten maar dat aan niemand mocht laten merken, maar vooral ook voor haar vermogen te incasseren wat dat aan frustraties, eenzaamheid en opoffering voor haar met zich mee bracht. Vanuit het diepst van mijn hart: dank je wel.

Beste mensen,

het zijn rare weken geweest de afgelopen weken. In de Volkskrant noemde ik het een grote oefening in nederigheid. Daar wordt geen mens slechter van, hoor. Maar toch, het waren rare weken.

Allereerst natuurlijk de overdracht aan Job. De oude koning is nog niet helemaal dood en de nieuwe is nog niet helemaal op zijn troon. Drie jaar geleden begonnen we onze gesprekken, zes weken geleden begonnen we onze overdracht. En ook hier geldt, het zal niet veel politici gegeven zijn geweest zo hun verantwoordelijkheden over te mogen dragen.

Eindeloze gesprekken met Job natuurlijk. Nou ja, dat gaat nog wel. Maar die eindeloze hoeveelheden thee….

En dan die klussen die gewoon geklaard moesten worden. Een programma schrijven, een kandidatenlijst opstellen, twintig heroverwegingsrapporten doornemen op zoek naar voor ons acceptabele bezuinigingen. En het probleem was natuurlijk, ja, u weet dat niet, maar ik zal dat geheim dan maar vandaag verklappen, het probleem was natuurlijk dat ik ruim 7 jaar politiek leider van de pvda ben geweest en u altijd dacht dat ik al die tijd conflicten en meningsverschillen wist te beslechten met inhoudelijke argumenten. Nee, natuurlijk niet. Ja, ik mag het nu wel vertellen maar minstens één keer per maand gebruikte ik het machtswoord. Zo van “als ik nu mijn zin niet krijg, treed ik af”. En dat heeft heel lang gewerkt. Dan is het toch wennen als je hier de laatste weken rond loopt en je voornaamste machtsmiddel, dreigen met aftreden, blijkt niet meer te werken. Omdat je al afgetreden bent. Moet je het opeens van de kwaliteit van je argumenten hebben. Het is echt wennen, hoor, zo’n aftreden.

Maar nu serieus. Ik ben blij dat de wisseling van leiderschap in de partij zo soepel verloopt als nu bij ons het geval is. Dat heeft heel veel te maken met het vertrouwen dat Job en ik al die jaren in elkaar hebben opgebouwd. Er zijn weinig voorgangers die zich kunnen wegcijferen ten bate van hun opvolger maar er zijn waarschijnlijk nog minder opvolgers die hun voorganger in hun buurt kunnen dulden. Wij hebben dat wel gedaan en daarom staan we hier samen vandaag zoals we staan. Met dezelfde idealen, met het zelfde programma, maar u straks wel met een andere leider.

En iedereen die graag had gezien dat ik zou zijn doorgegaan, of die door mij bij de PvdA is gekomen en zich door mij heeft laten inspireren, tegen al die mensen zeg ik: mijn mooiste afscheidskado is een overwinning op 9 juni dus steun Job zoals je mij zou hebben gesteund.
En tegen iedereen die de afgelopen jaren om mij is afgehaakt, zou ik willen zeggen: geen mooier moment om er weer bij te komen dan nu, steun Job en bezorg ons die overwinning.

Voor mij is het nu echt afgelopen. Ik neem nu afscheid. Ik ging de politiek in omdat ik geloof in de eerste zin van ons beginselprogramma: politiek doet er toe. De wereld wordt niet vanzelf beter. Daar moet je idealen voor hebben en macht voor willen organiseren.
Joop den Uyl schreef in 1978: “Het is onverminderd de taak van democratisch socialisten om de keuze voor de toekomst duidelijk te maken, en, onverschillig of de marges breed of smal zijn, voor hun keus instemming en macht te verwerven. Dan alleen leidt inzicht tot uitzicht”.
Dat is wat mij altijd gedreven heeft. Dat we er niet komen met alleen maar idealen te hebben maar dat we ook macht en draagvlak moeten realiseren. En dat de mensen die het van ons moeten hebben, er ook niets aan hebben als we alleen maar idealen hebben en niet bereid zijn elk kansje om de wereld een beetje de goede richting op te duwen, te benutten. Door te strijden om de macht en door het nemen van verantwoordelijkheid.

En als je dat dan doet, dan zijn er soms –ook voor politici- momenten van groot geluk.

Het gebeurde mij een paar keer per jaar. De laatste keer was nadat ik te gast was geweest bij Pauw en Witteman vlak na de kabinetscrisis. Ik werd aangesproken door twee jonge mannen uit het publiek. Ze stelden zich met onuitspreekbare namen aan me voor en bedankten me. Ze behoorden tot de generaal pardonners, waren nu voor accountant of arts aan het studeren en bedankten me dat ze hier in Nederland een nieuwe toekomst voor zichzelf mochten opbouwen. Ze zeiden dingen als 'dit is mijn land' en 'hier is mijn toekomst'.

Zulke momenten koester ik en neemt niemand ooit meer van me af. Omdat het sociaal democraten uiteindelijk altijd gaat om het mensen weer greep geven op hun eigen toekomst, dwars tegen verwoestende krachten van achterstand, achterstelling of onderdrukking in. En dan kun je banken redden, huren laag houden, uitkeringen koppelen….allemaal heel belangrijk. Maar mensen recht doen en een toekomst geven, dat is waar het uiteindelijk altijd om gaat.

Als er iets is wat ik u toewens is dat het. Dat u nog heel vaak en heel veel mensen recht kunt doen. Straks heeft u een nieuwe leider met wie dat vast gaat lukken. En maandag komt er op het partijburo een nieuwe campagnevrijwilliger uit Amsterdam Noord binnenslenteren. Het is goed zo. Dank u wel dat ik dit heb mogen doen.'