Partij van de Arbeid

Vanavond sprak ik in De Rode Hoed de 21ste Den Uyl-lezing uit, een zeer grote eer. In mijn jeugd stond Joop den Uyl bij mij thuis symbool voor alles wat deugde; en bij mij op school voor alles wat niet deugde. Zo ontstond mijn politieke interesse. In de lezing ging ik in op de Derde Weg, de sociaaldemocratische stroming die in de jaren negentig haar stempel drukte op de politiek in Noord-West Europa. Ik vind dat het tijd is om lessen te leren, dat er een alternatief is voor het liberale marktdenken, het kapitalisme waarin de derde weg vastliep.

Op het YouTube-kanaal van de PvdA vindt u deel twee en deel drie.

Ons vermogen politiek relevant bezig te zijn staat of valt met onze overtuiging verschil te kunnen maken. Te lang hebben de neo-liberalen ons proberen te doen geloven dat globalisering een anonieme onvermijdelijke beweging was die over ons heen kwam en waar je niet onderuit kon, maar na de crash van vorig jaar en de regeringswisseling in de Verenigde Staten weten we beter.Ook globalisering is maakbaar. Meer regulering van markten blijkt opeens wel mogelijk. De politiek blijkt zich wel met bonussen te mogen bemoeien. Het beleggingsbeleid van banken kan wel ter discussie komen. 

Hetzelfde geldt voor het neo-liberale pleidooi voor een kleine collectieve sector. Scandinavische landen laten al jaren zien dat ook met een grote collectieve sector economieën goed kunnen groeien én evenwichtige inkomenspolitiek kunnen voeren én voorop kunnen lopen met duurzaamheid. De grootte van de collectieve sector blijkt in de praktijk niet veel verband te houden met de groei van een economie maar wel met de samenstelling van die collectieve sector. Ook hier geldt dus dat er wel degelijk alternatieven zijn voor het neoliberale model.

Wij moeten ons aan die dwangmatige logica ontrukken en betogen dat onze welvaart niet slechts bepaald wordt door wat ieder individu in zijn eigen portemonnee overhoudt maar minstens zozeer door wat we gezamenlijk investeren in onze gezamenlijke toekomst. Een onderdeel van het brede welvaartsbegrip is ook de welvaart die mensen ontlenen aan het feit dat in een samenleving bepaalde ongelijkheden wel of niet bestreden worden.

De les die wij moeten trekken uit het falen van markten in de huidige crisis is niet dat we terugvluchten naar het oude geloof in staatsinterventies en een door de staat gedomineerd economisch leven. Dat zou louter resulteren in het inruilen van de ene mislukking voor de ander. Ik zou liever een andere les trekken en dat is dat we vooral realistisch moeten zijn over de markt. In dat licht kan het verstandiger zijn de markt af te schermen dan haar trachten te temmen. De markt gedraagt zich soms als Bokito. Je kunt heel lang denken dat je hem onder controle hebt maar op een dag doet hij toch wat zijn reflexen hem ingeven. Uiteindelijk geeft een hele brede diepe greppel meer zekerheid dan een goede dompteur.

In mijn lezing ging ik verder in op de Derde Weg, de sociaaldemocratische stroming die in de jaren negentig haar stempel drukte op de politiek in Noord-West Europa. Het goede is dat de sociaal-democratie vanuit de impasse van de jaren tachtig en negentig door de derde weg-vernieuwing heen is gegaan en haar wilde postmaterialistische haren van de jaren zestig/zeventig verruilde voor een broodnodige oriëntatie op werk en economie. Het slechte is dat de derde weg vast liep in het moderne kapitalisme. En we moeten wel verder.

Lees mijn volledige lezing hier.